Organisatie, Afdeling Stedebouw (NHIBS/HAIR/Henry Van de Velde-instituut)

Met het regentenbesluit van 1 augustus 1946 wordt al een Hoger Instituut voor Stedebouw in Antwerpen opgericht. Later wordt dit instituut bij Koninklijk Besluit van 5 mei 1952 opgenomen in het Nationaal Hoger Instituut voor Bouwkunst en Stedenbouw, als een driejarige opleiding met beperkt leerplan.

In 1952 bestaat het vakkenpakket van de afdeling stedebouw uit volgende theoretische vakken: Gebouw en omgeving, Wetgeving in verband met de Stedenbouw, Beplanting, Geschiedenis, Openbare werken, Aardrijkskunde, Sociologie en staatshuishoudkunde. Door de jaren heen streefde de opleiding een mix na van academisch geschoolde gastdocenten en van ontwerpers met praktijkervaring.
In 1966 voltrekt zich onder het bestuur van Frans De Groodt een eerste belangrijke programmawijziging: vanaf de eerste leergang wordt er een praktisch atelier toegevoegd. Vanaf 1967 wordt het afzonderlijk vak Verkeerskunde betreffende de stedebouw ingevoerd en ook het vak Landschapsarchitectuur en aanleg van open ruimte. Als toelatingsvoorwaarde geld: houder zijn van een diploma van architect.

Met ingang van het academiejaar 1974-1975 voltrekt zich een belangrijke omslag in de Antwerpse afdeling stedenbouwkunde. Het programma wordt grondig vernieuwd en aangepast aan de nieuwe opvattingen over de discipline (nl. het planologisch gedachtegoed). Een werkgroep die de programmawijziging voorbereidde stelde o.a. het volgende voor:
- De klemtoon moest verlegd worden van ruimtelijke vormgeving naar ruimtelijke planning.
- Omwille van de belangrijke maatschappelijke implicaties van ruimtelijke planning moest meer aandacht worden besteed aan de maatschappelijke context.
- De opleiding moest interdisciplinair worden, zowel inhoudelijk als qua instroom van studenten.
- Reflectie over de eigenheid van het vakgebied, over de verwetenschappelijking van het vakgebied als de theorievorming over ruimtelijke planning.
De opleiding werd opengesteld voor studenten uit andere disciplines dan architectuur, en met de mogelijkheid om de opleiding te combineren met praktijkwerk.

Al in het academiejaar van 1973-1974 wordt ingenieur-architect Richard Fouqué aangetrokken voor de herprofilering van de opleiding stedenbouw aan het NHIBS. Hij introduceert het vak Theorie van de planologie. De vakken worden verder uitgebreid met Sociologie van de woonomgeving en Omgevingspsychologie, alsook:
- Begeleiding praktische oefeningen, terreinverkenning en plaatsopnamen, door Jef Vanreusel vanaf 1974
- Stedenbouwkundig ontwerpen, casestudies en stedenbouwkundige surveys, door Jef Van den Broeck vanaf 1977
- Structuurplanning, door Charles Vermeersch vanaf 1979
In 1981 wordt door het NHIBS met de afdeling stedebouw een symposium georganiseerd rond het nieuwe gedachtegoed.

In de jaren 1980 konden studenten een postgraduaat-diploma stedebouw behalen. De opleiding was vooral gericht op de discipline van de ruimtelijke planning. Dat betekende dat er veel aandacht werd besteed aan de theoretische concepten, procedures, methodes, besluitvorming en beleid. Ook de analyse van ruimtelijke problemen kwam in veel vakken naar voren, waarbij er werd stilgestaan bij natuur- en milieuaspecten, en sociaaleconomische aspecten. De opleiding was ook sterk interdisciplinair, met de bedoeling om studenten van verschillende academische achtergronden samen te brengen rond het thema van de ruimtelijke planning. De opleiding was dan ook toegankelijk voor alle studenten met een diploma hoger onderwijs.

De Afdeling Stedebouwkunde en Ruimtelijke Planning van het HAIR organiseerde vanaf 1988 ook de bijscholing van verkeerskundigen (in samenwerking met de Vlaamse Stichting Verkeerskunde). De bijscholingsprogramma's omvatten de cursussen 'Verkeer en Woonomgeving, 'Verkeerseducatie en toezicht', en 'Hoofdwegennet en ruimtelijke ordening'.

Begin jaren 1990 vormden Jef Van den Broeck, Jef Vanreusel en Antoon Cateeuw het voltijdse kernteam van de opleiding stedenbouw. In 1995 werd de ploeg versterkt met Marleen Goethals voor de begeleiding van het praktijkonderdeel.

Door de herstructurering van het hogeschoolonderwijs in 1995 kon de opleiding stedenbouwkunde niet meer als postgraduaatsopleiding georganiseerd worden onder de koepel van een hogeschool. Vanaf het academiejaar 1995-1996 tot de oprichting van de masteropleiding vanaf het academiejaar 2004-2005 werd de opleiding aangeboden door het Centrum voor Volwassenenonderwijs.