Organisatie, Hoger Architectuurinstituut Henry van de Velde (SBS/NHIBS/HAIR)

De School voor Bouwkunst en Stedenbouw (SBS) ontstond uit de verzelfstandiging van de architectuurafdeling van de Academie en het Hoger Instituut voor Schone Kunsten in Antwerpen. Beide scholen bleven hierna wel voortbestaan als kunstschool. Naar aanleiding van de wettelijke bescherming van het architectuurdiploma (1936) en van de titel en het beroep van architect (1939) werd eind jaren dertig een nieuw programma voor de architectuuropleiding uitgewerkt. De invoering van dit programma en de uitbreiding van het professorenkorps met onder meer Léon Stynen, Paul Smekens, Jan de Braey en Henri Wittocx luidde vanaf het academiejaar 1939-1940 een vernieuwingsperiode in.

Onder impuls van Léon Stynen werd de architectuuropleiding uiteindelijk in 1946 losgekoppeld van de kunstopleidingen. Stynen overtuigde minister van Openbaar Onderwijs Camille Huysmans van de noodzaak van een autonome architectuurschool met een eigen beleid. Als eerste directeur (1946-1950) reorganiseerde hij het onderwijs, met meer aandacht voor moderne architectuur, constructieve vakken en wetenschappelijke vorming. Nieuwe docenten werden aangetrokken om deze hervormingen te ondersteunen. De nieuwe school werd aanvankelijk ondergebracht in het hoger middelbaar onderwijs en werd in 1949 bevorderd tot het hoger onderwijs. Datzelfde jaar werden de hogere opleidingen hervormd van een zevenjarige middelbare afdeling naar een vijfjarige opleiding na de humaniorastudies. De School voor Bouwkunst en Stedenbouw bood toen vier studierichtingen aan: architectuur, stedenbouw, binnenhuiskunst en bouwkundig tekenen.

In 1952 werd de school omgevormd tot het Nationaal Hoger Instituut voor Bouwkunst en Stedenbouw (NHIBS), door samenvoeging met het Hoger Instituut voor Stedenbouw. Het NHIBS organiseerde voltijdse opleidingen architectuur en binnenhuiskunst van vijf studiejaren, evenals een driejarige opleiding stedenbouw met beperkt leerplan. Na het vertrek van Léon Stynen in 1950 kende het NHIBS een moeilijke periode. De school had te kampen met een gebrek aan duidelijke visie en trok weinig nieuwe docenten of vooraanstaande architecten aan. Jan Lauwers, bestuurder van 1951 tot 1961, werd opgevolgd door Renaat Braem, die tot 1964 waarnemend directeur was.

Een nieuwe bloeiperiode begon onder directeur Frans De Groodt (1965-1977). Hij moderniseerde het programma, met bijzondere aandacht voor constructief-technische vakken, en trok nieuwe docenten aan, waaronder Georges Baines en Paul Schellekens. In 1967 werd onder zijn leiding de afdeling Productontwikkeling opgericht door Jean-Jacques Stiefenhofer. Deze afdeling werd later verder uitgebouwd door Vic Goyvaerts, Philippe Neerman en Paul Verhaert. Het NHIBS nam met deze afdeling deel aan de biënnale INTERIEUR 84.

Als voorzitter van de Commissie van Advies voor het Onderwijs in de Bouwkunst speelde De Groodt ook een belangrijke rol in de hervormingsdebatten vanaf het einde van de jaren zestig. Hij verdedigde, samen met de Orde van Architecten en andere actoren, de opname van het architectuuronderwijs in het universitair onderwijs. Dit voorstel werd uiteindelijk niet gevolgd. Het Koninklijk Besluit van 18 februari 1977 klasseerde het architectuuronderwijs onder het Artistiek Hoger Onderwijs van het lange type, voortaan onder de bevoegdheid van het Ministerie van Nationale Opvoeding.

Vanaf 1977 moesten alle door de overheid erkende instellingen voor hoger architectuuronderwijs de benaming Hoger Architectuurinstituut dragen. Het NHIBS werd daardoor het Hoger Architectuurinstituut van het Rijk (HAIR). Deze naamswijziging bracht geen ingrijpende veranderingen in de inhoud van de opleidingen met zich mee. Wel werd in 1979 de opleiding binnenhuisarchitectuur ondergebracht in het hoger kunstonderwijs van de tweede graad. Zowel architectuur als binnenhuisarchitectuur werden voortaan georganiseerd in twee cycli. Voor binnenhuisarchitectuur bleef de totale studieduur vier jaar, verdeeld over twee cycli van telkens twee jaar.

Na de overheveling van het hoger onderwijs naar de gemeenschappen verdween in 1991 het suffix “van het Rijk”. Het HAIR werd voortaan het Henry van de Velde-Instituut. In 1991 werd voor de opleiding interieurarchitectuur het vierjarige model bevestigd, en in 1995 werd het Henry van de Velde-Instituut opgenomen in de Vlaamse Autonome Hogeschool Antwerpen (VAHO). Deze fusie maakte deel uit van een grootschalige fusieoperatie waarbij zeventien instellingen werden samengevoegd onder de koepel van de Hogeschool Antwerpen. Deze integratie ging gepaard met een grondige herziening van het curriculum.

Tussen 1996 en 2000 vormde het Henry Van de het een zelfstandig departement binnen de hogeschool. Binnen een nieuwe structuur uitgetekend in 2000, waarbij de bestaande 11 departementen werden herleid tot 7 departementen, verloor het Hoger Instituut Henry Van de Velde het statuut van zelfstandig departement. Vanaf dan vormde het als afdeling Architectuurwetenschappen samen met de afdeling Productontwikkeling het Departement Ontwerpwetenschappen.

In 2013 werd interieurarchitectuur een volwaardige universitaire opleiding binnen de Faculteit Ontwerpwetenschappen van de Universiteit Antwerpen. Sindsdien bestaat de opleiding uit een driejarige academische bachelor en een eenjarige academische master. Naast interieurarchitectuur biedt de faculteit opleidingen aan in architectuur, stedenbouw en ruimtelijke planning, monumenten- en landschapszorg, productontwikkeling en conservatie-restauratie.