Archief familie Lammens-Verhaegen

Het archief van de familie Lammens-Verhaegen bestaat uit twee grote luiken. Enerzijds is er het archief van Jules Lammens, anderzijds zijn er de bescheiden van de nazaten in rechte lijn van Pierre-Théodore Verhaegen. De papieren van Jules Lammens zijn onvolledig bewaard. Privaat-familiale documenten en enkele retro-akten (b.v. eigendomstitels), documenten betreffende zijn huwelijk met de jonggestorven Marie-Louise Minne (inclusief een ingebonden reisdagboek uit 1846), briefwisseling met familieleden als zijn dochters, bleven wel zorgvuldig bewaard. Zijn activiteiten in het kader van de ultramontaanse actie, zijn betrokkenheid in de katholieke partij en zijn senatorschap voor het arrondissement Kortrijk kregen een eerder beperkte neerslag. Al werden deze papieren reeds intens geconsulteerd, toch bevat het fonds nog onbekenden, bijvoorbeeld zijn dagboekjes als student aan de universiteit Gent. Als preciosum kan onder meer een fraai in kleur handverlucht neogotisch huldealbum naar aanleiding van de 50ste verjaardag van 'Le Bien Public' worden vermeld. Het tweede deel, gevormd door de papieren van Eugène Verhaegen en diens echtgenote Florentine Nève, is uitgebreider, maar niet volledig. De kern van dit fonds betreft de briefwisseling van het echtpaar met hun kinderen. Blijkbaar zijn een deel van de zakelijke papieren van de liberaal-katholieke jurist en publicist Eugène Verhaegen eveneens verloren gegaan. Toch is er voldoende bewaard om zijn ideologische evolutie van liberaal naar meer democratisch reformistisch en uiterst gematigd ultramontanisme te bestuderen. De hoofdmoot van het familiearchief wordt uitgemaakt door het archief van Arthur Verhaegen. Het is een voorbeeld van een exhaustief archiefbestand, wat niet uitsluit dat een deel ervan tijdens de Eerste Wereldoorlog verloren ging. Naast alle privaat-familiale documenten – waaronder bv. heel wat ontroerende brieven uit de periode van zijn gevangenschap tijdens de Eerste Wereldoorlog - bewaarde de protagonist zorgvuldig alle dossiers betreffende zijn betrokkenheid in de ultramontaanse actie (strijdgenootschappen, schoolstrijd, Sint-Lucasscholen), zijn engagement na 1886 in de gematigde christen-democratie (Congressen van Luik, Belgische Volksbond), inclusief zijn parlementaire activiteiten. Ook zijn aandeel in het katholieke opbouwwerk in Gent (Antisocialistische Werkliedenbond, Gilde van Ambachten en Neringen, Volksbank, Oost-Vlaamse Landbouwersbond) is op papier bewaard. Er is slechts één grote lacune: tot nader bericht werd zijn architectuurarchief niet teruggevonden. Een rijke bron vormt zijn uitgebreide knipselcollectie. In samenwerking met het persagentschap Havas kreeg Verhaegen alle persartikelen uit nationale of lokale dag- of weekbladen toegezonden waarin hijzelf of een van de door hem geleide organisaties ter sprake kwamen. Deze knipselcollectie werd door hem voorzien van de nodige bibliografische referenties en ingekleefd in een tiendelige reeks folianten.

De basis van het archief Lammens-Verhaegen werd gelegd door Arthur Verhaegen in het begin van de jaren 1880. Verhaegens blik was daarbij gericht op het nationale en familiale verleden. De opbouw van een familiearchief kaderde in zijn ideologisch onderbouwd streven om opnieuw aan te knopen bij het ancien régime. Verhaegen wou in de eerste plaats status verwerven en dit via zijn archief historisch legitimeren. In een eerste fonds bracht Arthur Verhaegen de weinige bescheiden samen – waaronder een aantal retro-akten - die nog restten van zijn Brusselse grootvader Pierre-Théodore. De papieren van Pierre-Théodore werden heel waarschijnlijk vernietigd door diens oudste zoon Eugène Verhaegen. Er resten alleen nog wat archivalia i.v.m. zijn goederen, studies, enkele toespraken, de kerkelijke uitvaart van zijn echtgenote Jeanne Barbanson en dossiers i.v.m. de door zijn erfgenamen zo betwiste legaten aan de stad Brussel ten behoeve van “zijn” universiteit en de loge Les Amis Philanthropes.
Tot zijn overkomst naar het KADOC werd het precieuze familiearchief Lammens-Verhaegen bewaard op de zolders van het gelijknamige stadshotel in Gent. Aan deze achttiende-eeuwse stadswoning werden in de voorbije jaren restauratiewerken uitgevoerd. Het archief is niet zonder kleerscheuren uit deze restauratiewerkzaamheden gekomen. Bij de noodgedwongen verplaatsingen ging een deel van de structuur van het archief verloren, geraakte de samenhang in de bundels zoek en scheurden er mappen. De meeste schade is te noteren bij de iconografische collectie. Bovendien vergen de lederen banden van de auteursexemplaren en de knipselcollecties een ingreep van de boekrestaurateur.