Organisatie, Centre de Recherches Socio-Religieuses (CRSR)

Het Centre de Recherches Socio-Religieuses de Bruxelles (CRSR) was een studiecentrum voor sociaal-religieus onderzoek dat in 1956 werd opgericht door kanunnik François Houtart. Het centrum bouwde voort op eerdere initiatieven binnen de godsdienstsociologie en stond onder leiding van Houtart en Louis Dingemans. Oorspronkelijk had het een uitgesproken religieuze opdracht: door middel van sociologisch onderzoek moest het de katholieke Kerk inzicht verschaffen in de snelle maatschappelijke veranderingen van de naoorlogse periode, zodat zij haar pastorale beleid en institutionele organisatie hieraan kon aanpassen. In de eerste jaren onderzocht het CRSR onder meer de inrichting van stedelijke parochies, de oprichting van nieuwe parochies, de voorbereiding van regionale missies, de positie van de geestelijkheid, het katholieke onderwijs en de ziekenhuissector. Zo ontwikkelde het centrum in 1958 een planningsmethode voor stedelijke parochies, met onder andere het pastoraal plan voor Brussel (Étude de l’équipement paroissial de la région Bruxelloise).

Daarnaast verzorgde het CRSR de verzameling van religieuze statistieken over kerkbezoek en sacramentenpraktijk. Dankzij de internationale contacten van Houtart breidde het onderzoeksveld zich snel uit naar het buitenland, vooral naar Latijns-Amerika, en speelde het centrum een belangrijke rol binnen de Fédération Internationale des Instituts de Recherches Socio-Religieuses (FERES). Ondanks zijn groeiende activiteiten kende het CRSR echter geen structurele financiering, waardoor het steeds meer afhankelijk werd van externe opdrachten en zich geleidelijk verwijderde van zijn oorspronkelijke pastorale doelstellingen. Om diezelfde financiële redenen werd het CRSR op 1 oktober 1964 geïntegreerd in de Katholieke Universiteit Leuven, waar het fuseerde met het Centre de Recherches Sociologiques van Jean Rémy. Hierdoor verschoof het zwaartepunt van het onderzoek van directe ondersteuning van de Kerk naar een meer autonome en theoretische sociologie van religie. Het katholieke geloof bleef een belangrijk studieobject, maar werd voortaan benaderd als een sociaal en cultureel fenomeen binnen bredere processen van urbanisatie, culturele verandering en maatschappelijke modernisering.

Na de splitsing van de Leuvense universiteit ontwikkelden zich een Vlaamse afdeling, die zich vooral toelegde op de Kerk als instituut, en een Franstalige afdeling, die haar interdisciplinaire karakter behield en nieuwe thema’s onderzocht zoals studentenreligiositeit, joods-christelijke verhoudingen, waarden, symboliek en cultuurverandering. In de jaren 1970 en 1980 ontstonden binnen het centrum twee belangrijke onderzoekslijnen: enerzijds het internationaal georiënteerde werk van Houtart rond religie, ontwikkeling, marxisme en sociale rechtvaardigheid in Azië, Afrika en Latijns-Amerika, en anderzijds het werk van Jean Rémy, Liliane Voyé en hun medewerkers rond religieuze praktijken, symbolische systemen, stedelijke dynamiek en culturele transformaties. Het onderzoeksveld werd bovendien verbreed naar andere religies zoals de islam, het jodendom en het hindoeïsme. Door reorganisaties aan de UCL en een geleidelijke afname van de onderzoeksactiviteiten verloor het centrum uiteindelijk zijn zelfstandigheid; het hield officieel op te bestaan in 1989, maar zijn interdisciplinaire traditie werd nog voortgezet binnen het Groupe des Sciences Sociales des Religions (GSSR), dat tot 2003 actief bleef.