Archief echtpaar Eugeen Yoors en Magda Peeters

Het archief van het echtpaar Eugène Yoors en Magda Peeters bleef enkel fragmentarisch bewaard en vormt zeker geen consistent geheel. Dit heeft veel te maken met twee wereldoorlogen, het vanaf 1940 deeltijds in Engeland wonen, de vele buitenlandse reizen en verblijven van vooral Magda Peeters en ook het feit dat hun beide kinderen in de Verenigde Staten, in Engeland en later Las Palma hun leven uitbouwden. Het archiefdeel dat op KADOC terechtkwam, was bovendien zeer verstoord, maar nu deze fragmenten door inventarisatie in de juiste context konden worden geplaatst, werpen zij een licht op de diverse aspecten van het privé- en beroepsleven van dit echtpaar.

Eugène en Magda waren beslist geen gewoon koppel, lieten zich weinig gelegen aan de toen gangbare rolpatronen en zochten hun eigen weg. Deze ging evenwel niet over rozen Ondanks de permanente strijd om financieel rond te komen, bleven zij vechten voor hun idealen zonder compromissen te sluiten.
Yoors, opgegroeid in een vrijzinnig milieu, bekeerde zich als jonge twintiger tot het katholieke geloof onder invloed van Léon Bloy die hij ontmoette tijdens zijn studietijd in Parijs. In zijn artistieke oeuvre wilde hij terugkeren naar de wortels van het geloof, m.a.w. de Bijbel werd zijn rechtstreekse inspiratiebron zonder dat hij zich gebonden voelde aan de katholieke beeldtraditie die zich al gedurende eeuwen had ontwikkeld. Hierdoor kwam hij regelmatig in conflict met de kerkelijke overheid, die vele van zijn projecten voor gebrandschilderde glasramen afschoot, zoals ze dat ook gedaan had met Servaes' kruisweg voor Luithagen. Yoors nam het resoluut op voor Servaes. Zoals alle leden van de Pelgrimbeweging (1924) bleef Yoors vechten voor een vernieuwde religieuze kunst, die de authentieke uiting is van de gelovige kunstenaar. Pas na Vaticanum II werd hij hiervoor onderscheiden met de Pauselijke onderscheiding van Ridder in de Sylvesterorde (1967). De kunstenaar was toen 88 jaar.
Yoors ontwierp een 300-tal glasramen in de periode 1920 tot het einde van de jaren 1940. Veel van dit oeuvre is vernietigd of zwaar beschadigd geraakt tijdens de Tweede Wereldoorlog. Ook zijn bedrijfsarchief bleef enkel fragmentarisch bewaard: enkele honderden schetsen en tekeningen, zowel op schaal als op ware grootte, enkele projectdossiers met vooral briefwisseling.
Ook Magda Peeters maakte zich los van het Franstalig ondernemersmilieu in Antwerpen. Zij sloot het katholieke geloof, de Vlaamse taal en cultuur in haar hart en bracht haar eerste dichtbundel 'Lentebloesems' (1912) uit in het Nederlands. In die periode ontmoette ze Yoors en ze steunden elkaar in deze keuzes en zochten een gemeenschappelijke weg in het leven met een grote openheid voor wat er in de wereld gebeurde.

De Eerste Wereldoorlog had een grote impact op hun leven. Het menselijk lijden en het offer zijn sindsdien niet meer weg te denken zijn als thematiek in het werk van Yoors. Magda zou zich de rest van haar leven wijden aan vredesopbouw en wereldburgerschap. Zij was hiertoe geïnspireerd door hulpprojecten voor oorlogsslachtoffers, die Quakers opzetten voor de families van Belgische soldaten, die, zoals Yoors, geïnterneerd waren in kampen in Nederland. Magda sloot zich aan bij IFOR (International Fellowship of Reonciliation) en werd hun vertegenwoordiger in België. Op hun congressen leerde zij vele andere pacifisten kennen, die vaak vrienden werden voor het leven zoals Muriel Lester, Wilhelm Solzbacher en Corder Catchpool. Zij ontmoette Gandhi in 1931 en nam deel aan de Internationale Vredesconferentie in India in 1949, waar een mooi dossier van bewaard bleef. In België was Peeters lid van IOT( Internatiale van Oorlogstegenstanders) en de Berten Fermontstichting. In 1936 richtte zij met Betsie Hollants het Katholiek Bureau voor Israël op om tegen het opkomend anti-semitisme in te gaan. Omwille van deze activiteiten werd zij gezocht door het Naziregime en het gezin Yoors-Peeters vluchtte in 1940 het kanaal over naar Engeland, dat vanaf dan een tweede thuis werd. Hier werden zij onthaald door haar adoptieneef A.E. De Bevere, die als dienstweigeraar al in 1927 België had verlaten. Hij was haar broeder in de strijd: hij werd secretaris van de WRI (War Resister's International) en directeur van de WCM (World Citizen Movement). Magda zou voortaan de wereld afreizen om lezingen te geven en fondsen te werven voor hulpprojecten en vredesopbouw, waarin zij een belangrijke rol zag weggelegd voor de vrouw. Ze speelde een pioniersrol in de vredesbeweging en vrouwenemancipatie in België. Van de meeste van haar engagementen bleef vooral documentatie, dan wel echt archiefmateriaal bewaard. Uitermate interessant is de briefwisseling met vrienden en gelijkgezinden over de hele wereld, evenals tussen echtgenoten en met de kinderen, waarin de essentiële thema's in hun leven aan bod komen.
Eugène en Magda integreerden verschillende invloeden tot een bijzondere mix van waarden, volgens dewelke zij consequent probeerden te leven. Hierin werd een diep katholiek geloof verbonden met Oosterse filosofie en spiritualiteit, met gezonde voeding en vegetarisme, met daadkrachtig sociaal engagement en de emancipatie van minderheidsgroepen.

Uit het archief komt vooral de stem van Yoors naar voor. Dozen vol persknipsels uit binnen-en buitenlandse kranten, uitvoerig voorzien van zijn ongezouten mening, tonen hoe betrokken hij was bij het wereldgebeuren. Ook is elk boek in zijn bibliotheek, zowel literair als non-fictie, zichtbaar gelezen en geannoteerd en dus ook integraal in het archieffonds opgenomen. Vele voorlopige versies van van een nooit voltooide autobiografie maken een aanzienlijk deel uit van zijn geschriften. Samen geven al deze teksten en commentaren een genuanceerd beeld van Yoors' politieke opvattingen, zijn diep-christelijke overtuiging en de waarden volgens dewelke hij leefde.