Organisatie, Koninklijke Vereniging der Historische Woonsteden van België

De Vereniging van de Historische Woonsteden van België (l´Association des Demeures Historiques de Belgique) werd opgericht in 1934 als een poging tot het redden van de historische woonsteden in de nasleep van de economische crisis van 1929. De vereniging verwierf de titel ‘Koninklijke’ in 1958. De interesse van de vzw verbreedde zich doorheen de jaren, zodat men ook tuinen en parken erkende als een belangrijke erfgoedwaarde in België.

De vzw kent als voornaamste doelstelling de inzet voor het bouwkundig erfgoed, voornamelijk kastelen en woonsteden, en daarnaast ook de promotie van dit erfgoed bij een breed publiek. Op die manier wil men het publiek en de overheid sensibiliseren en komen tot de bescherming van bedreigde historische woningen. De vereniging vormde een baanbreker op het vlak van monumentenzorg. Men verleent advies en steun aan leden en niet-leden bij de bescherming van monumenten en landschappen. Ook staat men hen bij voor het onderhoud, de restauratie en de ontsluiting van de woningen. Door de jarenlange ervaring is de vereniging ervan overtuigd geraakt dat de meest rendabele en praktische oplossing voor de historische woningen bestaat uit een voltijdse bewoning. De vereniging streeft er momenteel dus naar om een nieuwe dynamiek te creëren onder privé-eigenaars, zodat deze zich zullen profileren als culturele initiatiefnemers, die respect tonen voor de natuur en zorg voor het erfgoed. De vzw fungeert daarnaast ook als een soort National Trust, weliswaar van beperkte omvang, om op te komen voor enkele huizen die nood hebben aan een langdurige bescherming. Zo is de vzw eigenaar van twee kastelen, namelijk het slot van Laarne in Oost-Vlaanderen, met de zilvercollectie van Claude Dallemagne, en de waterburcht van Beersel, die verhuurd wordt aan het gemeente Beersel via een erfpachtovereenkomst.
De vergaderingen van de vzw zijn uitgegroeid tot publieke fora, die diverse onderwerpen behandelen, zoals de overdracht van goederen tijdens het leven, de financiering van het onderhoud door een betere bestemming van de gebouwen, de strijd voor de afschaffing van successierechten en de bijkomende interesse van de vereniging voor historische tuinen. De vzw is ook uitgever sinds 1969 van het driemaandelijkse tijdschrift ‘De Woonstede door de eeuwen heen’(‘ Maisons d'hier et d'aujourd'hui’) , waarvan de titel ondertussen is gewijzigd tot ‘Historische Woonsteden & Tuinen’. In dit blad wordt ingegaan op de hele Belgische wooncultuur, met daarbij vooral aandacht voor kastelen, patriciërswoningen en merkwaardige landschappen en stadsbeelden. De vzw publiceert diverse artikels over bedreigde monumenten en over woonsteden. Ook is men uitgever van de Kastelengids van België, die een overzicht biedt van de kastelen die voor het publiek toegankelijk zijn. Via een website worden de culturele activiteiten gecommuniceerd, die plaatsvinden in kastelen, historische woningen en tuinen. Voorbeelden van activiteiten zijn concerten, tentoonstellingen, conferenties en toneelvoorstellingen.