Organisatie, Sint-Lucasinstituut Schaarbeek

De Sint-Lucasschool in Schaarbeek maakt deel uit van het Sint-Lucasnetwerk met scholen voor praktijkgericht kunst- en architectuuronderwijs. De eerste poging om een Sint-Lucasschool op te richten in Brussel (Sint-Joris) dateert van het najaar van 1880, met de financiële steun van de Brusselse Vincentianen en promotoren als Prosper de Haulleville. De oprichting van deze Sint-Lucasschool in 1882 viel echter samen met een conflict tussen de Brusselse Vincentianen en de Broeders, die zich wilden losmaken van de voogdij van de beschermheren. Het conflict mondde uit in het ontslag van de bijna volledige bestuurscommissie. Een nieuwe commissie, o.l.v. graaf Hemricourt de Grünne, nam het project van de eerste Brusselse Sint-Lucasschool over.

Van bij de oprichting werd een volledige cyclus van zeven jaar aangeboden, zowel in architectuur als in sierkunsten, maar de school kon de verwachtingen niet waarmaken: na 5 jaar bleken in de verschillende klassen samen slechts 128 leerlingen ingeschreven te zijn. Eén van de redenen hiervoor was het gebrek aan degelijk opgeleide broeders, dat een rem op de ontwikkeling van de school vormde. In 1885 deed architect Collès, één van de stichters van de Brusselse school, zijn beklag over het niveau van de architectuurlessen, gegeven door broeder Mémoire-Elisée, tevens directeur van de school; volgens Collès waren enkel broeders Marès en Mathias de la Croix hiervoor bekwaam zijn. De congregatie-oversten sloten zich blijkbaar aan bij Collès: broeder Méloire-Elisée werd vervangen door broeder Mathias-Victor en, om de vernieuwing te kunnen begeleiden, verbleef Broeder Marès vanaf 1866 twee tot drie dagen per week in Brussel. Dit leidde, net als bij de oprichting van een Sint-Lucasschool in Rijsel, tot protest in Gent, o.l.v. Arthur Verhaegen en Bethune.

In 1887 verplaatste de Sint-Lucasschool zich naar Schaarbeek, waar de school tot volle ontplooiing kwam. Broeder Marès werd in oktober 1888 definitief van Gent naar Brussel overgeplaatst om de school te leiden: er was nood aan een sterke figuur om de volledige verantwoordelijk van de nieuwe school, zowel adminsitratief als pedagogisch, op zich te nemen, Marès was blijkbaar de enige die geschikt bevonden werd voor deze taak. De Gentse beschermheren weigerden het boegbeeld van het neogotisch onderwijs aan Brussel af te staan, wat leidde tot een conflict tussen Bethune, Verhaegen en leken uit de andere scholen en de Broeders.

Ondertussen legde Marès zich toe op de uitbouw van het Sint-Lucasonderwijs in Brussel, met vestigingen in Schaarbeek, Sint-Gillis en Sint-Jans-Molenbeek. Het epicentum van de neogotische kunstopleiding werd verlegd naar de hoofdstad en tegelijk werd de onafhankelijkheid ten opzichte van de beschermheren vergroot: de Sint-Lucasscholen waren vanaf nu ondergeschikt aan de belangen van de Broedercongregatie, de religieus-esthetische idealen werden ondergeschikt aan de groei en de leefbaarheid van de instituten en de kwaliteit van het onderwijs. De school in Schaarbeek werd uitgebouwd volgens het voorbeeld van de school in Gent, maar met eigen accenten: zo werden in Schaarbeek in 1890 drie afdelingen ingericht, voor nijverheidskunst, versieringskunst en bouwkunde. De school in Schaarbeek was ook de eerste Sint-Lucasschool die naast avond- en zondagonderwijs ook betalend dagonderwijs (voor kinderen van de burgerij) invoerde in 1894.

In 1939 werd in Schaarbeek een Nederlandstalige afdeling opgericht. Vanaf 1957 verhuisde de Franstalige sectie naar Sint-Gillis, zodat Schaarbeek eentalig Nederlands werd. In de loop van de jaren gingen, in antwoord op de wijzigende onderwijswetgeving, de verschillende onderwijsrichtingen aparte scholen vormen. Het Sint-Lucasinstituut in Schaarbeek werd in 1983 in drie aparte instellingen gesplitst: Sint-Lukas Kunsthumaniora Schaarbeek, Sint-Lukas Hoger Instituut voor Beeldende Kunsten Schaarbeek en Sint-Lucas Hoger Instituut voor Architectuur Schaarbeek.

Het Sint-Lucas Hoger Instituut voor Architectuur Schaarbeek fusioneerde in 1987 met haar Gentse zusterafdeling. Hierbij splitste het Sint-Lucas Hoger Instituut voor Binnenhuisarchitectuur en Bouw Schaarbeek (vanaf 1989 Sint-LuKas) zich af van het architectuurdepartement, om te fusioneren met het Sint-Lukas Hoger Instituut voor Beeldende Kunsten Schaarbeek en zo de Hogeschool Sint-Lukas Brussel te vormen in 1995. Sint-Lucas Architectuur Gent-Brussel en de Gentse afdeling voor Beeldende Kunsten traden in 1995 toe tot de nieuwe Hogeschool voor Wetenschap & Kunst (W&K). In 2011 trad ook de Hogeschool Sint-Lukas Brussel toe tot de Hogeschool W&K.